İslam coğrafyasında hadis âlimlerinin dijital atlası

İlmin coğrafyası, âlimlerin ağı.

Endülüs'ten Mâverâünnehir'e, Hicaz'dan Hint alt kıtasına kadar hadis âlimlerini bölge bölge ve dönem dönem haritalıyor; hoca-talebe ve rivayet irtibatlarını kaynağına bağlı, açık bir veri ağı olarak kuruyoruz.

Atlası keşfet Hikâyemiz
Ortografik izdüşüm · merkez 30°K 38°D Yaylar, rıhle bağlantılarını temsilen çizilmiştir
ilim merkezi, atlas önizlemesinde
21
bölge, Endülüs'ten Hind'e
9
hicrî asır boyunca
I–XIV
pilot bölge: Fâtımîler dönemi
Mısır

الرحلة في طلب الحديث

er-Rıhle fî talebi'l-hadîs

Hatîb el-Bağdâdî'nin (ö. 463/1071) bu adı taşıyan eseri, hadis için yola çıkmayı bir ilim geleneği olarak kayda geçirir. Bu yolculuklar İslam coğrafyasını tek bir ilim ağına dönüştürdü. GeoHadith o ağın haritasını çıkarıyor.

§ 01 — Başlangıç

Bir yöntem denemesinden bütün bir coğrafyaya.

GeoHadith, TÜBİTAK 3005 desteğiyle başlatılan Mısır Bölgesi Hadis Araştırmaları (Fâtımîler Dönemi 358/969–567/1171): Bir Yöntem Denemesi projesinin üzerine kuruldu. Pilot çalışmada hadis tarihi; Coğrafi Bilgi Sistemleri, sosyal ağ analizi ve istatistikle tek bir bölge ve dönem üzerinden okundu.

Pilot bize hiçbir bölgenin kendi içinde kapalı olmadığını gösterdi: Bir muhaddisin hocaları Hicaz'da, talebeleri Mağrib'de olabilir. Bu yüzden Mısır'da sınanan yöntemi şimdi tüm İslam coğrafyasına taşıyoruz.

Projenin hikâyesi
§ 02 — Yöntem

Hadis tarihini mekân, zaman ve ilişki üzerinden okumak.

Tabakat, rical ve terâcim kaynaklarındaki dağınık bilgiyi yapılandırılmış veriye dönüştürüyor; harita, ağ ve zaman çizelgesi olarak araştırmacılara açıyoruz.

  1. 01

    Âlim atlası

    Doğum, ikamet, rıhle ve vefat yerlerini haritalayarak ilim merkezlerinin yükselişini ve el değiştirmesini görünür kılmak.

    CBS
  2. 02

    İrtibat ağları

    Hoca-talebe, rivayet, icâzet ve akrabalık bağlarını kurup bölgeler arası bilgi akışını izlemek.

    SNA
  3. 03

    Dönem katmanları

    Hicrî asır ve tabaka esasına göre katmanlanan veriyle bir bölgenin ilmî haritasının asırlar boyunca nasıl değiştiğini karşılaştırmak.

    Kronoloji
  4. 04

    Açık ve atıflı veri

    Her kaydı cilt ve sayfa düzeyinde kaynağına bağlamak; atıf yapılabilir, indirilebilir, yeniden kullanılabilir bir veri seti sunmak.

    Açık veri
Örnek kayıt · şema önizlemesi

Abdülganî b. Saîd el-Ezdî

عبد الغني بن سعيد الأزدي

Kim?
el-Hâfız, Mısırlı muhaddis
Nerede?
Fustat / Kahire 30.03°K 31.23°D
Ne zaman?
ö. 409/1018 Fâtımîler dönemi
Kiminle?
hocası → Dârekutnî (ö. 385/995)
Kime göre?
eser · cilt / sayfa
Temsilî örnektir; ayrıntılar kaynak taramasıyla doğrulanacaktır.

Her kayıt beş soruya cevap verir.

Kim sorusu âlimin künyesini, nisbesini ve tabakasını; nerede sorusu tarihî yer adları sözlüğüne bağlı konumu; ne zaman sorusu hicrî ve milâdî tarihleri karşılar. Kiminle sorusu hoca, talebe, rivayet ve icâzet bağlarını; kime göre sorusu ise her bilginin dayandığı eseri, cildi ve sayfayı kaydeder.

Kaynaklar bir tarih ya da ilişki konusunda ayrışıyorsa tek bir görüşü seçmeyiz. Farklılığı da veri olarak saklarız.

§ 03 — Bölgeler

Bölge bölge İslam coğrafyası.

Her bölge kendi ilim merkezleri ve tarihî sınırlarıyla ayrı bir çalışma alanı. Bölgeler arası bağlar ise ortak veri ağında buluşuyor.

  1. 01

    Mısır

    Fustat · Kahire · İskenderiye

    pilot · 358–567/969–1171
  2. 02

    Hicaz

    Mekke · Medine · Tâif

    planlanan
  3. 03

    Irak

    Kûfe · Basra · Bağdat · Vâsıt

    planlanan
  4. 04

    Şam

    Dımaşk · Halep · Kudüs · Humus

    planlanan
  5. 05

    Mağrib ve Endülüs

    Kayrevan · Fas · Kurtuba · İşbîliye

    planlanan
  6. 06

    Horasan ve Mâverâünnehir

    Nîşâbûr · Merv · Buhârâ · Semerkant

    planlanan
  7. 07

    Cibâl ve İran

    Rey · İsfahan · Kazvin · Hemedân

    planlanan
  8. 08

    Yemen

    San‘a · Zebîd

    planlanan
  9. 09

    Anadolu ve Balkanlar

    Konya · Bursa · İstanbul · Saraybosna

    planlanan
  10. 10

    Hint alt kıtası

    Delhi · Lahor · Gücerât

    planlanan
Merkezleri haritada gör
§ 04 — Dönemler

İlk üç asırla sınırlı olmayan bir hadis tarihi.

Sonraki asırların bölgesel hareketliliğini de aynı veri çerçevesinde izliyoruz.

  1. A I–III. / VII–IX. asır

    Rivayet ve tasnif

    Sahâbe ve tâbiûn nesli, ilk ilim merkezleri; musannef, müsned ve sahih eserler.

  2. B IV–V. / X–XI. asır

    Bölgeselleşme

    Müstahrecler, şehir tarihleri, rical külliyatları; bölgesel ekollerin belirginleşmesi.

  3. C VI–IX. / XII–XV. asır

    Medrese ve şerh

    Dârülhadisler, icâzet ağları, şerh ve tahrîc literatürü; Şam ve Kahire'nin yükselişi.

  4. D X–XIII. / XVI–XIX. asır

    Yeni merkezler

    Osmanlı, Hint, Mağrib ve Hicaz arasında genişleyen isnad ve icâzet irtibatları.

  5. E XIV. / XX. asır ve sonrası

    Modern dönem

    Neşir faaliyetleri, akademik hadis çalışmaları ve yeni ilim ağları.

§ 05 — Yol haritası

Yeni yolculuğun beş durağı.

  1. 0

    Pilot: Mısır

    TÜBİTAK 3005 desteğiyle CBS, ağ analizi ve istatistiğin Fâtımîler dönemi Mısır'ında denenmesi.

  2. 1 şu an

    Ortak veri modeli

    Kişi, mekân, zaman, ilişki ve kaynak şeması; tarihî yer adları sözlüğü; atıf ve belirsizlik standartları.

  3. 2

    Bölgesel genişleme

    Yöntemin Hicaz, Irak, Şam ve diğer bölgelere uygulanması; bölgeler arası rıhle ve rivayet bağları.

  4. 3

    Açık platform

    Etkileşimli atlas, ağ gezgini, zaman kaydırıcı, âlim profilleri; veri indirme ve API.

  5. 4

    Araştırma topluluğu

    Editoryal denetimli veri katkısı; tez ve proje ortaklıkları.

Katkı

Bu atlas birlikte çizilecek.

İslam coğrafyasının bütününü kapsayan bir atlas, tek bir ekibin işi olamaz. Bölgesel uzmanlığınızı, tez verilerinizi ya da teknik birikiminizi paylaşmak isterseniz bize yazın.

  • Hadis tarihçileri
  • Lisansüstü öğrenciler
  • Tarihî coğrafya uzmanları
  • Veri bilimciler
  • Kurumlar ve kütüphaneler
İş birliği önerin İlkelerimiz
§ 06 — Yazılar

Son yazılar.

Tüm yazılar
§ 07 — İletişim

Bize yazın.

Proje, iş birliği veya veri katkısı için ulaşabilirsiniz.

Konum
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi