Bir sorudan bir atlasa.

Mısır'da başlayan bir soru

Hadis tarihi yazımı uzun süre ilk üç asra, yani rivayetin toplandığı ve temel eserlerin tasnif edildiği döneme yoğunlaştı. III./IX. asırdan sonra hadis ilminin farklı bölgelerde nasıl yaşadığı, hangi şehirlerin merkez hâline geldiği ve âlimlerin birbirine nasıl bağlandığı ise çoğu zaman dağınık biyografik bilgiler içinde kaldı.

GeoHadith, bu boşluğa yönelik bir soruyla başladı: Bir bölgenin hadis tarihini, yalnızca metinler üzerinden değil coğrafi, sosyal ve demografik verilerle birlikte yazmak mümkün mü? Bu soruyu sınamak için TÜBİTAK 3005 programı desteğiyle Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde bir araştırma projesi başlattık ve örneklem olarak Fâtımîler hâkimiyetindeki Mısır'ı seçtik.

Neden büyüyoruz?

Pilot çalışma bize önemli bir şey gösterdi: Hiçbir bölge kendi içinde kapalı değildir. Mısırlı bir muhaddisin hocaları Hicaz'da, talebeleri Mağrib'de, eserlerinin nüshaları Şam'da olabilir. Rıhle geleneği, İslam coğrafyasını tek bir ilim ağına dönüştürmüştü. Bu ağı tek bir bölgeye bakarak anlamak mümkün değildir.

Bu yüzden yeni yolculuğumuzda tüm İslam coğrafyasının verilerini ortak bir çatı altında topluyor, âlimleri bölge bölge ve dönem dönem haritalıyor, aralarındaki irtibatları kaynağına bağlı bir veri ağı olarak kuruyoruz. Pilotta geliştirdiğimiz yöntem artık bütün bir coğrafyanın ölçeğinde uygulanacak.