Mısır'a geliş yılı tahmini (Ridge regresyon)

Tahmin (model)
Orhan Çinici (2025)

Yayımlandığı çalışma

Çinici, Orhan. Mısır'da hadis çalışmaları (Fâtımîler dönemi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2025.

YÖK Ulusal Tez Merkezi ↗

Kaynaklarda Mısır'a geliş yılı geçmeyen rihle yapanların geliş yılı, hoca–talebe ağındaki kronolojik sınırlardan tahmin edilir: talebenin doğum ve vefatı, hocalarının en erken / ortalama / ortanca vefatı, hoca sayısı. Ön kabul: talebenin hocasından hadis aldığı yıl, onun Mısır'da bulunduğu yıldır. Talebe modeli kaynaktan bilinen 132, üstad modeli 59 geliş yılıyla eğitilmiş; ikisi de 10 katlı çapraz doğrulamayla sınanmıştır. Eksik doğum yılları modelde ortanca değerle doldurulmuştur; bu yüzden içe aktarmada her tahmin yeniden denetlenir ve doldurulmuş doğum yılından türeyen ya da vefattan sonraya düşen tahminler sitede gösterilmez. Tahminler kesin tarih değildir; atlas ve âlim sayfasında "tahmini" olarak, kaynaklı yıllardan ayrı gösterilir.

§ 01 — Ölçüler

MAE, talebe modeli (yıl): 9,89
R², talebe modeli: 0,96
10 yıl içinde (talebe): %63
20 yıl içinde (talebe): %90
MAE, üstad modeli (yıl): 13,94
R², üstad modeli: 0,95
Doğrulama: 10 katlı çapraz doğrulama
Tahmin edilen talebe: 304
Tahmin edilen üstad: 91

§ 02 — Doğrulama

Kaynaktan bilinen yıllarla sınama

Model, geliş yılı kaynaklarda geçen âlimler üzerinde çapraz doğrulamayla sınandı: her âlimin yılı, o âlim eğitimden çıkarılarak tahmin edildi ve kaynaktaki yılla karşılaştırıldı.

Model	Sınanan âlim	Ortalama sapma	10 yıl içinde	20 yıl içinde
Talebe olarak	124	±10,4 yıl	%61	%89
Üstad olarak	36	±14,0 yıl	%50	%81

Tablo, tez dosyasındaki (tam sayıya yuvarlanmış) doğrulama tahminlerinden yeniden hesaplanmıştır. Tez raporundaki değerler (§ 01) katların ortalamasıdır; aradaki küçük fark bundandır.

§ 03 — Sitede gösterilenler

Her tahmin ayrıca denetlenir

Eksik doğum yılları modelde ortanca değerle doldurulduğu için bazı sonuçlar gerçek bir tahmin değil, doldurma işleminin yan ürünüdür. Bunlar ve âlimin vefatından sonraya düşen sonuçlar sitede gösterilmez.

327 Kullanılabilir Âlim sayfasında ve atlasta “tahmini” olarak, hata payıyla gösterilir.
48 Yapay değer Doğum yılı bilinmeyen talebede doldurulan yıl üzerinden sabit bir değere çekilmiş; gösterilmez.
20 Vefattan sonra Âlimin vefatından sonraya düşüyor; gösterilmez.